تبلیغات
, ,

تصویر ,ثابت

,
·•● ҈ تــــصویر حــــرف هایـــــم ҈ ●•·

درباره ما


>--------------------------------------<

بہ او بــگوییـ ـد :
خـ ـیالـ ـش راحتــ ـ !

شـآدیشــ را اشڪــ مے ریـ ـزم ...

لازم نیستـ بلندتر بــِخـَندَב ....
خـ ـدا لعنتـ ڪــنـב دل
بیـ ـچارهﮮ مـטּ رآ ...

------------------
------------
--------
---
--
-


&url=http://esc404.mihanblog.com">

امکانات جانــبی


نویسندگان
نظرسنجی
نظرتان در مورد وبلاگ جیست ؟؟؟؟

آمار بازید
کل بازدید ها : 79542
بازدید امروز : 319
بازدید دیروز : 685
بازدید این ماه : 20564
بازدید ماه قبل : 31592
تعداد نویسندگان : 1
تعداد کل نظرات : 725
تعداد لینک های پیشنهاد شده تایید نشده : 23
تعداد کل مطالب :
آخرین بروز رسانی :


در میان انواع مختلف منابع مهم برای شناخت پیشینۀ تاریخی یك فرهنگ، سكه به عنوان سندی برجای مانده از پیشینیان در شمار مهم ترین این دست منابع مستند شناخته شده است؛ این سند پرارزش به روشن شدن تاریخ و سیر تمدن درگذشته كمكی شایان می كند. میزان ارزش تحقیق و سندیت سكه، آن را از منابع ارزشمند و قابل استناد مورخ و پژوهشگر برای نیل به نتیجه قطعی می سازد. طرح، نقش، قطع و حالت ضرب سكه در هر زمان فارغ از جنبه های هنری، بیانگر شكل و شیوۀ حكومتی زمان و دورۀ مورد مطالعه و نشان دهندۀ بخشی از حیات فرهنگی ـ تاریخی آن است.

 

آگاهیهای ما از تاریخ خوی و حکومتهای محلی آن در قرون اول هجری بسیار کم و محدود است. شادروان احمد کسروی در اثر گرانقدر خود شهریاران گمنام، گامهای نخستین را برداشته و قسمتی از زوایای تاریک تاریخ آن را نمایانده است.

بر اساس اسناد موجود و سکه های کشف شده ،ضرب سکه در خوی از دوره ایلخانیان(۷۴۴-۶۵۴قمری) آغاز میشود که قدیمی ترین سکه خوی از جنس نقره (ابوسعید بهادر خانی ۷۳۶-۶۵۴ قمری) در موزه آذربایجان در تبریز نگهداری میشود.در دوره جلایریان (۸۱۴-۷۳۶ قمری) ضرابخانه خوی جزو ضرابخانه های ده گانه (یعنی بغداد،واسط،تبریز، اردبیل،کاشان،شیراز،نخجوان،اصفهان،شیروان،خوی)محسوب میشد که توسط سلطان ویس در آنها ضرب میشد.در این دوره(قراقویونلوها۸۷۴-۷۸۲ قمری)حاکم خوی به نام بایرام بیگ ،سکه ضرب میکرده و در دوره صفوی هرچند بدلیل جنگهای پیاپی با دولت عثمانی ضرابخانه خوی کم فروغ میگردد اما بدست آمدن یک نمونه سکه فلوس صفوی ضرب خوی که در نشریه شماره ۵ سکه شاهان اسلامی نوشته سید جمال نژاد طباطبایی تصویر آن دیده میشود نشان از فعالیت این ضرابخانه دارد.در دوره افشاریه (۱۱۴۸-۱۲۱۰ قمری)از نادر شاه افشار سکه ای نقره ای با ضرب خوی ثبت شده است.و در دوره زندیه(۱۱۴۸-۱۲۰۹ قمری ) هم چندین سکه طلا و نقره و مس ضرب خوی موجود است.در دوره قاجاریه (۱۱۹۳-۱۳۴۳ قمری)نیز ،خوی جزو ۱۳شهر بزرگ دارای ضرابخانه در ایران بشمار میرفت که انواع سکه های ضرب شاهان قاجار در خوی ثبت شده است. تاینکه به دستور ناصرالدین شاه قاجار کلیه ضرابخانه ها در شهرستانها تعطیل و فقط در تهران ضرب سکه آنهم بصورت ماشینی فعال شد.

ترقی خوی از روزی آغاز می شود که دولت سلجوقی بنیاد می‌گیرد، و به دنبال آن تیره‌ای از آنان به نام سلجوقیان روم به آسیای صغیر تسلط می‌یابند. از آن به بعد خوی بر سر شاهراه شرق و غرب قرار می‌گیرد، و ثروت و آبادی می‌یابد و یکی از مراکز مهم فرهنگی می‌شود و شاعران و دانشمندان نامداری از آن برمی‌خیزند».

روانشاد مهدی آقاسی با استناد به قصیده‌ای از خاقانی شیروانی، خوی را در این دوره دارای ضراب‌خانه دانسته و چنین نوشته است:

«دوران حکومت و سلطنت سلطان محمد [سلجوقی] و جانشینانش برای خوی دورة رفاه و امنیت و آرامش بود. زیرا قبل از سلجوقیان، ارامنه مزاحمت کلی برای مردم این شهر فراهم می‌آوردند. ... در نتیجة این آرامش، خوی از لحاظ اقتصاد و علم و صنعت ترقی و پیشرفت زیادی کرد و از این جهت در آذربایجان یکی از شهرهای آباد و کم‌نظیر گردید و نیز خوی یکی از شهرهای مهم تجارتی و به داشتن سکه‌های زر و سیم کامل عیار معروف شد».

«خاقانی‌ در قصیدة معروف (الصبوح الصبوح) دو قاضی را که هر دو به رکن‌الدین ملقب بودند و یکی در ری و آن دیگری در خوی مقام داشته مدح می‌کند و قاضی رکن‌الدین ساکن ری را از لحاظ خلوص و پاکی و کامل عیار بودن به نقد خوی تشبیه می‌نماید

نام خوی زین چو زرّ ری تازه

کار ری زان چونقد خوی به‌عیار»

در دورة سلطنت طولانی سلطان سنجر (۵۱۱ ـ۵۵۲ ﻫ) کشور آرامش یافت. سنجر خوی را خاصة خود یعنی خالصه کرد و همچنین شهرهای ری و ساوه را. «بی‌مناسبت نیست که خاقانی هم ضمن قصیدة خود در مدح رکن خویی قاضی خوی و رکن رازی عالم ری، این دو شهر را در کنار هم ستوده و آن دو را قبلة زایران و نقد خوی را معیار مسکوکات معتبر شمرده است».

بدین ترتیب معلوم می‌شود، این شهر از قرن ششم هجری دارای ضراب‌خانه بوده، گرچه نمونه‌هایی از سکه‌های ضرب خوی از آن دوره تا به امروز به دست ما نرسیده است.

بنابراین باید گفت تاریخچة ضرب سکه در خوی از عهد سلجوقیان عراق و اتابکان آذربایجان آغاز می‌شود. منابع و مآخذ سکه‌شناسی و مسکوکات (تا حدی که در دسترس بوده) از دارالضرب یا ضراب‌خانة خوی از دوره ایلخانیان، جلایریان ، تیموریان ، قراقوینلوها، صفویه، ‌افشاریه، زندیه و قاجاریه سخن گفته و به معرفی سکه‌های چندی از ضرب خوی مبادرت نموده‌اند. مضافاً طوری که می‌دانیم از دورة صفویه به بعد برخی از شهرهای مهم کشور دارای لقب و عنوانی شده‌اند؛ مانند خوی (دارالصفا) ، تبریز (دارالسلطنه)، اردبیل (دارالارشاد) و ارومی یا ارومیه (دارالنشاط) که این القاب بعضاً بر روی سکه‌های مضروب این شهرها نقش بسته است.

شرح اجمالی نمونه‌هایی از سکه‌های ضرب خوی

الف) ایلخانیان (۶۵۴ ـ۷۴۴ ﻫ)

از دورة ابوسعید بهادر ایلخانی (۷۱۶ـ۷۳۶ ﻫ) یک عدد سکة نقره به وزن ۸۵/۲ گرم و قطر ۱۹ میلی‌متر به تاریخ ۷۳۳ ﻫ ضرب خوی در موزة آذربایجان وجود دارد.

روی سکه وسط: السطان العالم و العادل. بهادرخان خلد ملکه. ضرب خوی

روی سکه اطراف: ضرب فی سنه ثلاث و ثلاثین و الخانیه ۷۳۳

پشت سکه وسط: لا اله الا الله محمد رسول اله صلی اله علیه

پشت سکه اطراف: ابوبکر ـ عمر ـ عثمان ـ علی

ب) جلایریان (۷۳۶ـ۸۱۴ ﻫ)

از دورة جلایریان در منابع مورد دسترس، مشخصات سکة ضرب خوی دیده نشد. ولی مؤلف تاریخ خوی به نقل از کتاب ضراب‌خانه‌های اسلامی زامباور به چند سکه از سلطان اویس جلایر (۷۵۷ـ۷۷۶ ﻫ) که در خوی ضرب شده‌اند اشاره نموده است.

یکی از محققین معاصر هم ضراب‌خانة خوی را جزو ضراب‌خانه‌های دهگانه‌ای (بغداد، واسط، تبریز، اردبیل، کاشان، شیراز، نخجوان، اصفهان، شیروان و خوی) ذکر کرده که سکه‌های سلطان اویس در آن ضرب می‌شد.

پ) قراقوینلوها (۷۸۲ـ۸۷۴ ﻫ)

۱. قرایوسف (۷۹۰ـ۸۲۴ ﻫ). خوی در دورة حکومت قرایوسف دارای اهمیت و اعتبار زیادی بود، چون بیرم بیگ یا بایرام بیگ حاکم خوی از امرا و نزدیکان وی به‌شمار می‌رفت و در جنگهای متعدد او را همراهی کرده بود. از قرایوسف یک سکة نقره، به وزن ۸۵/۳ گرم و به قطر ۲۴ میلی‌متر ضرب خوی موجود می‌باشد.

روی سکه: متن سلطان العظم بوداق بهادرخان خلد ملکه.

پشت سکه متن: خوی حاشیه لا اله الا الله محمد رسول اله.

۲. اسکندر قراقوینلو (۸۲۴ ـ۸۴۱ ﻫ). از اسکندر جانشین قرایوسف یک قطعه سکة نقره ضرب خوی در موزة آذربایجان (تبریز) دیده می‌شود.

سکة نقره: وزن ۶/۴ گرم. قطر ۲۵ میلی‌متر.

روی سکه متن: خوی السلطان الاعظم ابوالمظفر اسکندر بهادر نویان خلد ملکه.

پشت سکه متن: لا اله الا الله الملک لله محمد رسول اله الحمدالله

حاشیه: ابوبکر ـ عمر ـ عثمان ـ علی

ت) صفویان

از سکه‌های خوی در دوره صفویه متأسفانه در مآخذ و فهرست مسکوکات، نمونه‌ای به جز یک مورد به دست نیامد. اگر هم در موزه‌ها و یا مجموعه‌های شخصی وجود داشته باشد نگارنده بی‌اطلاع است.

ولی به نظر می‌رسد به سبب جنگهای مکرر سلاطین صفوی با عثمانیها که شهرهای عمدة مرزی مانند خوی، سلماس و ارومیه و حتی ساوجبلاق (مهاباد فعلی) بارها مورد حمله، غارت و تاراج دشمن قرار گرفت و شهرها ویران و تخریب شدند و به روایت اسکندر بیک ترکمان «اکثر رعایای خوی و سلماس و اورمی جلای اختیار نمود» ، محتملاً ضراب‌خانة خوی در این مجادلات و محاربات اغلب به حالت رکود و یا تعطیلی در آمده است. گرچه یکی از پژوهشگران، ضراب‌خانة خوی را جزو فهرست ضراب‌خانه‌های عهد صفوی ذکر ننموده است ، ولی یک عدد فلوس مسی به وزن ۱/۱۷ گرم ضرب خوی متعلق به این دوره ثبت شده است. مؤلف کتاب دارالضربهای ایران در دورة اسلامی نیز خوی را جزو ضراب‌خانه‌های دورة صفوی ذکر کرده است.

ج) افشاریه (۱۱۴۸ـ۱۲۱۰ ﻫ)

ضراب‌خانةخوی را جزو شهرهایی که محل ضرب سکه‌های نقرة دورة نادری است، نوشته‌اند.

۱. نادرشاه افشار. از این سلطان یک عدد سکة نقره ضرب خوی در دست می‌باشد.

چ) زندیه (۱۱۶۳ـ۱۲۰۹ ﻫ)

۱. کریم‌خان زند (۱۱۶۳ـ۱۱۹۳ ﻫ)

شهر خوی را جزو ۱۶ شهری نام برده‌اند که سکه‌های طلای کریم خان زند در آن ضرب می‌شد و این مسئله اهمیت و اعتبار ضراب‌خانة خوی را می‌رساند.

از کریم‌خان سکه‌های متعدد طلا و نقره و مس ضرب خوی در دست است.

0.jpg 100_11102.jpg 100_11112.jpg 35278TN.jpg PCW-PE1060TN.jpg sekkeyenogreeekhoy.jpg thumb06975.jpg

ـ سکة طلا.

روی سکه متن: لا اله الا الله محمد رسول الله علی ولی الله.

پشت سکه متن: یا کریم ضرب خوی ۱۱۸۹ ﻫ

ـ سکة طلا

وزن ۷۵/۲ گرم. قطر ۸/۱ سانتی‌متر.

روی سکه متن: یا کریم داخل دایره ضرب خوی ۱۱۹۲ حاشیه دوایر خط و زنجیره

پشت سکه متن:

شد آفتاب و ماه زر و سیم در جهان از سکه امام بحق صاحب‌الزمان

ـ سکة طلا.

روی سکه متن: یا کریم ضرب خوی ۱۱۹۲

پشت سکه متن:

شد آفتاب و ماه زر و سیم در جهان از سکه امام بحق صاحب‌الزمان

ـ سکة نقره. وزن ۲/۴ گرم. قطر ۵/۲ سانتی‌متر.

روی سکه متن: یا کریم ضرب خوی ۱۱۸۹ یا ۱۱۹۰ حاشیه دوایر خط و زنجیره

پشت سکه متن:

شد آفتاب و ماه و زر و سیم در جهان از سکه امام بحق صاحب الزمان.

گل و برگ بدون اسلیمی

حاشیه: دوایر خط و زنجیره

ـ سکة مسی. وزن ۸ گرم. قطر ۱/۲ سانتی‌متر.

روی سکه متن: تصویر طاووس با دم چتر زده و تزئینات بدنه. حاشیه دوایر خط و زنجیره.

پشت سکه متن: فلوس ضرب خوی ۱۱۷۹ یا ۱۱۹۰ حاشیه دایره خط و زنجیره.

ـ سکة مسی. وزن ۲/۵ گرم. قطر ۱/۲ سانتی‌متر.

روی سکه متن: تصویر بلبل. حاشیه، دوایر خط و زنجیره.

پشت سکه متن: ضرب خوی. حاشیه، دوایر خط و زنجیره.

ـ فلوس مربوط به سال ۱۱۸۹ پشت سکه فلوس ضرب خوی

ـ سکة مسی. وزن ۱۲ گرم. قطر ۱/۳ سانتی‌متر.

روی سکه متن: تصویر شیر و خورشید و مهر کوچک بر بدنه شیر. حاشیه دوایر خط و زنجیره.

پشت سکه متن: فلوس ضرب خوی ۱۱۹۰ ﻫ حاشیه دوایر خط و زنجیره.

این نخستین سکة ضرب خوی است که بر روی آن تصویر شیر و خورشید دیده می‌شود. نقش شیر و خورشید از دورة صفویان به بعد در ضراب‌خانة شهرهای مختلف راه یافته است. قبل از صفویــان در عهـد حکومت غیاث‌الدین کیخسرو ثانی (۶۳۴ ـ۶۴۴ ﻫ) از سلاطین سلجوقیان روم (آناطولی) نقش شیر و خورشید بر روی سکه‌های این امیر آغاز شده و در سکه‌های اخلاف وی نیز متداول شد. این علامت شیر و خورشید را ایرانیان قدیم بر روی مسکوکات خود به کار برده‌اند که بعدها فراموش گردیده، ولی مجدداً به وسیلة سلاجقة روم احیا شده است.

۲. صادق خان زند (۱۱۹۳ـ۱۱۹۶ ﻫ). از دورة حکمرانی صادق خان زند یک سکة نقره ضرب خوی در موزة بریتانیا موجود است.

ـ سکة نقره.

روی سکه متن:

شد آفتاب و ماه و زر و سیم در جهان از سکه امام بحق صاحب‌الزمان

پشت سکه متن: ضرب خوی ۱۱۹۵

خوی جزو معدود شهرهایی بود که سکه‌های طلا و نقرة صادق‌خان در آن ضرب می‌شده است.

ح) قاجاریه (۱۱۹۳ـ۱۳۴۳ ﻫ . ق)

ضراب‌خانة خوی را جزو شهرهایی نوشته‌اند که سکه‌های زرین و سیمین شاهان قاجار در آن ضرب می‌شده است. اشاره به این نکته ضروریست که تمام ضراب‌خانه‌های سطح کشور در این دوره و قبل از آن نیز اجازة ضرب همه نوع سکه را نداشتند. به ویژه ضرب سکه‌های طلا که از اهمیت و حساسیت خاصی برخوردار بوده است، فقط در دارالضربهای برخی از شهرها که ارزش و اعتبار سیاسی، اقتصادی و نظامی بیشتری داشتند انجام می‌گرفت. برای نمونه سکه‌های طلای آقامحمدخان قاجار در ۱۳ شهر مانند اصفهان، ایروان، تبریز، خوی و ... ضرب می‌گردید.

۱. آقا محمدخان قاجار (۱۱۹۳ـ۱۲۱۱ ﻫ . ق)

ـ سکة طلا وزن ۵/۴ گرم قطر ۸/۱ سانتی‌متر.

روی سکه متن: یا محمد ضرب خوی تزئینات: ترنج خط و زنجیره.

پشت سکه متن: لا اله الا الله محمد رسول الله علی ولی الله. تزئینات: گل و برگهای اسلیمی.

ـ سکة نقره. وزن ۵/۱۲ گرم و قطر ۲۵ میلی‌متر.

روی سکه متن:

شد آفتاب و ماه و زر و سیم در جهان از سکه امام بحق صاحب الزّمان.

پشت سکه در وسط: یا محمد ضرب خوی ۱۲۰۷

ـ سکة نقره.

روی سکه متن: یا محمد ضرب خوی ۱۲۱۰

پشت سکه متن: لا اله الا الله محمد رسول الله علی ولی الله.

ـ سکة مس. وزن ۷۵/۱۶ گرم، قطر ۱/۲ سانتی‌متر.

روی سکه متن: تصویر خورشید داخل ستاره شش پر. حاشیه دوایر خط و زنجیره.

پشت سکه متن: ضرب خوی ??۱۲ (ناخوانا)

۲. فتحعلیشاه قاجار (۱۲۱۱ـ۱۲۵۰ ﻫ . ق)

از دورة سلطنت فتحعلیشاه سکه‌های متعدد طلا، نقره و مس ضرب خوی در موزه‌های داخل و خارج کشور ثبت و ضبط شده است.

ـ سکة طلا. وزن ۶/۴ گرم، قطر ۳/۲ سانتی‌متر.

روی سکه متن: السلطان بن السلطان فتحعلیشاه قاجار. تزئینات: گلهای پنج پر و برگ اسلیمی. حاشیه دوایر خط و زنجیره.

پشت سکه متن: ضرب خوی سنه ۱۲۳۵ حاشیه دوایر خط و زنجیره.

ـ سکة طلا. وزن ۵/۴ گرم . قطر ۲/۲ سانتی‌متر.

روی سکه متن: السلطان بن السلطان فتحعلیشاه قاجار.

پشت سکه متن: ضرب خوی سنه ۱۲۳۶

ـ سکة نقره. وزن ۱/۱۰ گرم، قطر ۵/۲ سانتی‌متر.

روی سکه متن: السلطان فتحعلیشاه قاجار.

پشت سکه متن: العزه الله ضرب خوی سنه ؟؟ . تزئینات: اسلیمی گلدار

ـ سکة طلا.

روی سکه متن: السلطان بن السلطان فتحعلیشاه قاجار.

پشت سکه متن: ضرب خوی سنه ۱۲۳۲

ـ سکة طلا.

روی سکه متن: السلطان بن السلطان فتحعلیشاه قاجار.

پشت سکه متن: ضرب خوی سنه ۱۲۳۴

ـ سکة نقره.

روی سکه متن: السلطان بن السلطان فتحعلیشاه قاجار.

پشت سکه متن: ضرب خوی سنه ۱۲۲۶

ـ سکة مس. فلوس ضرب خوی سنه ۱۲۴۱

۳. محمدشاه (۱۲۵۰ـ۱۲۶۴ ﻫ . ق)

از دورة سلطنت محمدشاه سکه‌های متعدد ضرب خوب به دست نیامده است و تعداد آن بسیار محدود می‌باشد.

ـ سکة مس. وزن ۵/۱۳ گرم، قطر ۶/۲ سانتی‌متر.

روی سکه متن: تصویر شیر و برگ اسلیمی. حاشیه دایره و زنجیره

پشت سکه متن: فلوس ضرب خوی

۴. ناصرالدین شاه (۱۲۶۴ـ۱۳۱۳ ﻫ . ق)

ضراب‌خانة خوی را جزو آن دسته از دارالضربهای شهرها نوشته‌اند که سکه‌های طلا و نقرة همین سلطان در آن ضرب می‌شده است. هر چند نمونه‌های چندی از آن به دست ما نرسیده است.

ـ سکة نقره. وزن ۴/۲ گرم و قطر ۱۶ میلی‌متر.

روی سکه متن: السلطان بن السلطان ناصرالدین شاه قاجار.

پشت سکه متن: ضرب دارالصفای خوی سنه ۱۲۶۶

ـ سکة نقره. وزن ۴/۲ گرم و قطر ۱۶ میلی‌متر.

روی سکه متن: السلطان بن السلطان ناصرالدین شاه . تزئینات: اسلیمی گلدار. حاشیه: دوایر خط و زنجیره.

پشت سکه متن: ضرب دارالصفای خوی سنه ۱۲۷۱ . حاشیه: دوایر خط و زنجیره و اسلیمی.

ـ سکة مس. وزن ۱۵ گرم، قطر ۳/۲ـ۷/۱ سانتی‌متر.

روی سکه متن: تصویر خورشید با انوار مثلثی شکل. حاشیه: دوایر خط و زنجیره.

پشت سکه متن: فلوس ضرب خوی ?۱۲۷ (ناخوانا). حاشیه: دوایر خط و زنجیره.

متأسفانه از محل ضراب‌خانة خوی و نحوة اداره‌کرد آن در دورة قاجاریه اخبار و اطلاعاتی به دست نیامد. سیاحان و جهانگردانی هم که از خوی دیدن کرده‌اند، در این مورد هیچگونه اطلاعاتی ثبت و ضبط ننموده‌اند.

با توجه به اینکه در دوره های مختلف تاریخی ضرابخانه ها در شهرهای مهم اقتصادی و اجتماعی آن دورانها مستقر میشدند ، جا دارد با توجه به این مسئله نگاه تازه ای به نقش و جایگاه خوی در طول تاریخ ایران داشته باشیم. "خوی سئون " به مسئولین امر به ویژه شهرداری خوی پیشنهاد می نماید با سفارش ساخت تندیسهای بزرگ از سکه های مختلف ضرب خوی و نصب آن دریکی از میادین خوی،و نصب تابلو توضیحاتی در کنار آنها، با اقدامی جالب ، ضمن یادآوری مجد و عظمت تاریخی خوی برای بینندگان و گردشگران، جلوه بصری زیبا و بی همتایی در نمای شهری خوی ایجاد نمایند که قطعاْ بنام شهرمان ثبت و دارای ارزش گردشگری نیز خواهد شد.

این سكه (مسی) ایرانی نادر،به نقل نشریه شماره ۵ سکه شاهان اسلامی نوشته سید جمال نژاد طباطبایی ، متعلق به دوره صفوی است. 14.8 گرم وزن دارد، پهنای مسطح آن، 29 میلیمتر است، و در خوی (بدون تاریخ) ضرب شده است. در رو، طاووسی، رو به چپ، دارد. در پشت، ضرب: فلوس خوی.


==========================================================


 

با قدرت گرفتن حکومت صفویه در ایران توجه آنان به منطقۀ قفقاز، که تحت سلطۀ اقوام آق قویونلو و قره قویونلو قرار داشت، معطوف شد. لذا در1502میلادی، شاه اسماعیل اول با شکست سپاهیان آق قویونلو بر مناطق جنوب قفقاز و شرق ارمنستان تسلط یافت و جنگ های طولانی ایران و عثمانی به مدت بیش از 220 سال آغاز و طی این جنگ ها شهر ایروان چهارده بار دست  به دست شد. سال ها بعد از جنگ چالدران شاه  طهماسب  اول توفیق یافت با شکست نیروهای عثمانی مجدداً بر مناطق آذربایجان و قفقاز تسلط یابد و در1555میلادی، طی تقسیمات سیاسی جدیدی که در شمال رود ارس صورت داد این منطقه را به چند استان یا خانات مختلف همچون ایروان، نخجوان، شکی، شیروان، قره باغ و غیره تقسیم کرد. دشت آرارات و مناطق همجوار آن با مرکزیت شهر ایروان تشکیل استانی به نام خانات  ایروان را داد و محمد خان، معروف به طخماخ خان، نیز به منزلۀ اولین حاکم آن منصوب شد.

پادشاهان ایران از زمان تأسیس خانات  ایروان(1555م) تا الحاق آن به امپراتوری روسیه(1828م) در ایروان نیز، همچون دیگر شهرهای مهم ایران، اقدام به ضرب سکه با نام این شهرکردند که بیشترین تعداد سکه های به  دست آمده مربوط به دوران صفویه است. البته، پیش از این نیز در دورۀ آق قویونلوها، قره قویونلوها و ایلخانان در شهر ایروان سکه ضرب شده بود. حتی در دوران صفویه هم زمانی که عثمانی ها بر این شهر تسلط یافتند در شهر ایروان به نام خود سکه ضرب کردند. در نوشتار حاضر صرفاً به بررسی سکه های ایرانی ضرب شده در ایروان می پردازیم و بررسی دیگر انواع این سکه ها را به فرصتی دیگر وا  می گذاریم.

اجازۀ ضرب سکه را در هر شهر پادشاه صادر می کرد و با به قدرت رسیدن هر پادشاه سکه های جدید به نام وی در کلیۀ ضرابخانه ها ضرب می شد. به مسئول ضرب سکه های شاهی معیرالممالک می گفتند. معیر الممالک سرپرستی کلیۀ ضرابخانه ها را بر عهده داشت و از طریق کارگزاران خود به کار ضرب سکه ها نظارت  می کرد. از آنجایی که ضرب سکه دارای اهمیتی خاص بود چنانچه کارگزاری تخلف می کرد به مجازاتی سخت از نابینا شدن تا اعدام محکوم می شد. ضرابخانه های دولتی ایران از زمان صفویه تا اوایل قاجاریه در شهرهای مختلف از جمله اردبیل، آمل، اردوباد، اصفهان، ایروان، بغداد، تبریز، تفلیس، تهران، دامغان، رشت، زنجان، ساری، شیراز، شیروان، شماخی، قزوین، قم، کاشان، کرمان، مشهد، نخجوان، نیشابور، همدان، یزد و بسیاری از شهرهای دیگر دایر بود. تعداد کل این شهرها در زمان صفویه 66 شهر، در دوران افشاریه 34 شهر و در دورۀ زندیه 21 شهر بود.

از آنجایی که خانات  ایروان به  علت همجواری با رقیب اصلی صفویان؛ یعنی، امپراتوری عثمانی، اهمیتی خاص برای دولت مرکزی داشت و نیز از آنجایی که این منطقه پل ارتباطی مهمی بین امپراتوری عثمانی و منطقۀ قفقاز با ایران بود به دستور طهماسب  اول در مرکز این خانات؛ یعنی، شهر ایروان، ضرابخانۀ دولتی تأسیس شد که به نام پادشاهان ایران و با ذکر نام شهر سکه ضرب می کرد.

سکه  های ایرانی به دست آمده از ضرابخانۀ شهر ایروان مربوط به دوره های صفویه، افشاریه، زندیه و اوایل قاجاریه است. در بعضی دوره ها نیز،که به علت ضعف حکومت مرکزی خانات سیاستی مستقل در پیش گرفتند، تعدادی از خان های ایروان از این فرصت استفاده  و اقدام به ضرب سکه هایی از جنس برنز کردند.

هرچند در ضرابخانۀ ایروان سکه هایی از جنس طلا، نقره و برنز ضرب می شده تنها شمار محدودی از این سکه های طلا به  دست آمده  است. سکه های برنز نیز،که بیشترین  گردش را در بین مردم داشتند، به علت ساییدگی شدید جزئیاتشان به  طورکامل قابل  تشخیص نیست.

در این مقاله کوشیده ایم نمونه هایی از سکه های ضرب شده در ایروان را، که مربوط به چهار دورۀ مختلف است، همراه با ارائۀ اطلاعاتی مختصر معرفی کنیم.

 

1- دوران صفویه

سکه  های رایج در این دوره از جنس طلا، نقره و برنز بودکه فقط سکه های نقره و برنز با ضرب ایروان به دست ما رسیده. سکۀ طلا را اشرفی، سکۀ نقره را بیستی، محمدی، شاهی یا عباسی و سکۀ برنز را غازی یا فلوس می نامیدندکه اغلب بر روی آنها تصاویرحیوانات مانند فیل و پرندگان و گاهی علامت شیر و خورشید نقش می  شد. بر روی  سکه های نقره غالباً عبارت  ((لا اله الا الله محمد رسول الله علی ولی الله)) و بر پشت آنها نام و القاب شاه و ارادت های وی را به امامان و تاریخ و محل ضرب را نقش می کردند. در اوایل دورۀ صفویه، تاریخ در بین نوشته ها پخش بود اما بعدها تاریخ ضرب سکه را پس از نام شهر می آوردند. در اغلب سکه های صفوی نقش هایی به چشم می خورد که برای تزیین سکه به کار  رفته. برخی از این نقش ها نیز علامت حک کنندگان و طراحان سکه اند.

Click to enlarge

Click to enlarge

 

 دورۀ شاه طهماسب اول (930-984 ق/ 1524 – 1576 م)

بر  روی کلیۀ سکه های مربوط به دوران شاه  طهماسب  اول عبارت ((لا اله الا الله محمد رسول الله علی ولی الله)) و بر پشت آنها هفت نوع عبارت با ذکر نام محل ضرب نقش شده که از این هفت نوع عبارت دو مورد آنها با ضرب ایروان به دست  آمده  است.

این سکه دو شاهی و از جنس نقره با وزن 12/6 گرم و قطر 5/18 میلی متر است که در941هجــری  قمــری ضرب  شــده. در پشت سکـه، عبارت ((السلطان العادل الکامل الهادی الوالی ابـوالمظفر سلطـان طهماسب الصفوی الحسینی خلد الله ملکه)) و درپایین و حاشیۀ آن، عبارت ((ضرب ایروان)) نقش شده است.

سکۀ بعدی بیستی و از جنس نقره با وزن 15/1 گرم  و  قطر1/12میلی متر است  که در962 هجری  قمری ضرب شده و در پشت آن عبارت های ((عدل شاه  طهماسب)) و ((ضرب ایروان)) را نقش کرده اند.

 

دورۀ شاه اسماعیل دوم (984- 985ق/1576 – 1578م)

از   زمان شاه  اسماعیل  دوم به بعد نام و القاب شاه به صورت شعر در سکه ها نقش شده  است. هرچند  در کتاب راهنمای  سکه های  ضربی  ایران، تألیف هوشنگ فرح  بخش، نام  ایروان نیز  در بین دیگر شهرهای ایران، که در آن سکه به نام شاه  اسماعیل  دوم ضرب  شده، آمده اما نگارنده اطلاعات و تصاویری از این سکه ها به دست نیاوده  است.

 

Click to enlarge
     
دورۀ شاه محمد خدابنده (985- 996 ق/ 1578 – 1585 م)

بر روی کلیۀ سکه های ضرب شده در دوران سلطنت این پادشاه صفوی عبارت ((لا اله الا الله محمد رسول الله علی ولی الله))  و نام دوازده امام و بر پشت آنها چهارنوع عبارت با ذکر نام محل ضرب نقش شده که از این چهار نوع عبارت یک مورد از آنها با ضرب ایروان به دست آمده است.

این سکه شاهی و از جنس نقره با وزن42/4 گرم و قطر20 میلی متر است که در 988 هجری  قمری ضرب شده. در پشت سکه، عبارت ((غلام امام مهدی علیه السلام السلطان العادل ابوالمظفر سلطان محمد خلدالله ملکه)) و در بین عبارت و داخل دایره، عبارت ((ضرب ایروان)) را نقش کرده اند.

 

Click to enlarge
     
دورۀ شاه  عباس  اول  کبیر (996- 1038 ق/ 1587 – 1629 م)

 عبارت نقش  شده بر روی سکه ها در دوران شاه  عباس کبیر شبیه سکه های ضرب شده در دوران شاه  محمد خدابنده  است. بر پشت این سکه ها نیز پنج نوع عبارت با ذکر نام محل ضرب نقش  شده که یک مورد آنها با ضرب ایروان به  دست  آمده  است. لازم  به ذکر است سکه های نقره از زمان شاه عباس با عنوان عباسی نامیده  شدند. تنها سکه ای که نگارنده از دوران شاه  عباس  کبیر با ضرب ایروان به  دست آورده سکه ای است عباسی و از جنس نقره. هر چند این سکه نیز وضعیت مطلوبی ندارد ولی در پشت آن می توان قسمتی از عبارت ((از بهرخیر این سکه را کلب علی  عباس زد))  را مشاهده کرد.

 

دورۀ شاه صفی اول (1038- 1052 ق/ 1629 – 1642 م)

بر   روی کلیۀ سکه های ضرب  شده در دوران شاه  صفی  اول عبارت ((لا اله الا الله محمد رسول الله علی  ولی الله)) و بر پشت آنها دو نوع شعر یک بیتی با ذکر نام محل ضرب نقش شده که هر دو نوع این سکه ها با ضرب ایروان به دست آمده  است.

Click to enlarge
ایــن سـکه سکه ای است عبـاسی از جنس نقره با وزن 6/7 گرم و قطر21 میلی مترکه در 1052 هجری قمری ضرب شده و درپشت آن، عبارت ((هست از جان غـلام شــاه صفـی)) و در داخل دایره ای، عبارت((ضرب ایروان)) نقش بسته.

سکۀ بعدی هم عباسی و از جنس نقره به وزن7/7گرم و قطر20 میلی  متر است که در1038هجری قمری ضرب  شده و عبارت روی آن شبیه سکۀ قبلی است. در پشت این سکه، عبارت ((بنده شاه ولایت صفی)) و نیز عبارت ((ضرب ایروان))نقش شده.

 

 

دورۀ شاه  عباس  دوم (1052- 1077 ق/ 1642 – 1666 م)

 از زمان شاه  عباس دوم در نوشته های  پشت سکه تغییراتی پدید آمد. عناوین و القاب  شاه و ارادت های وی به امامان به  صورت اشعار فارسی  ضرب شد.  بر روی کلیۀ این سکه ها، عبارت  ((لا اله الا الله محمد رسول الله علی ولی الله))  اغلب همراه با نام دوازده امام و  در پشت آنها چهار نوع عبارت با ذکر نام محل ضرب نقش  بسته که از این تعداد فقط دو مورد آنها با  ضرب ایروان به دست  آمده  است.

 

Click to enlargeClick to enlarge
Click to enlarge

 

این سکه پنج شاهی و از جنس نقره با وزن82/8گرم و قطر4/32میلی متر است که در1069هجری قمری ضرب شده و در پشت آن، شعر ((به گیتی سکه صاحبقرانی زد از توفیق حق عباس ثانی)) و در پایین آن، عبارت ((ضرب ایروان)) نقش بسته.

سکـۀ بعدی نیـز از جنس نـقره و دارای قطری  به اندازۀ 20 میلی متر است که در 1053 هجری قمری ضرب  شده.  در پشت سکه، عبارت ((بندۀ شاه ولایت عباس))  به همراه عبارت ((ضرب ایروان)) نقش  بسته.

سکه  ای نیز از جنس برنز به دست آمده که در  1057هجری  قمری در ایروان ضرب  شده. این سکه، که وضعیت چندان مطلوبـی ندارد، دارای 6/9 گــرم وزن  و 22میلی متر قطر است و بر روی آن تصویر فیلی به چشم می خورد.

 

 دورۀ شاه صفی دوم (سلیمان اول) (1077- 1105 ق/ 1666 – 1694 م)

 

Click to enlarge

Click to enlarge

بر روی کلیۀ سکه هایی که در دوران این پادشاه ضرب  شده عبارت ((لا اله الا الله محمد رسول الله علی ولی الله)) اغلب همراه با نام دوازده امام نقش  بسته. در پشت سکه ها، نیز از شش نوع شعر دو بیتی و دو نوع عبارت با ذکر نام محل ضرب استفاده شده که از این انواع تنها با یک عبارت آن به ضرب ایروان به  دست آمده.

این سکـه شــاهی و از جنس نقره است که در1104هجری قمری ضرب شده. در پشت سکه، جملۀ ((بندۀ شاه ولایت سلیمان)) و عبارت ((ضرب ایروان)) نقش  بسته. لازم به توضیح است در دو سال اول حکومت شاه صفی دوم همین جمله با نام صفی ضرب شده که نمونۀ شهر ایروان آن به  دست نیامده  است.

سکۀ دیگری نیز مربوط به این دوران از جنس برنز به دست آمده که دارای 9 گرم وزن و  21 میلی متر قطر است و  در 1082هجری قمری ضرب  شده.  بر روی این سکه، که وضعیت مطلوبی ندارد، تصویر شیر و خورشید و در پشت آن، به سختی، عبارت ((ضرب ایروان)) به چشم می خورد.

 

 

 

 

دورۀ شاه سلطان حسین اول (1105- 1135 ق/ 1694 – 1722 م)

بر   روی کلیۀ سکه های مربوط به این دوران عبارت ((لا اله الا الله محمد رسول الله علی ولی الله)) و گاهی همراه با نام دوازده امام نقش  بسته و درپشت آنها، از شش نوع شعر یا عبارت با ذکر نام محل ضرب استفاده  شده که از این انواع تنها با دو عبارت آن به ضرب ایروان به  دست آمده  است. در سال های پایانی حکومت شاه سلطان حسین سکه های نقرۀ تقلبی رواج یافت.  از نظر تعداد و تنوع سکه های به  دست  آمده از دوران شاهان صفوی، که در ایروان ضرب شده اند، سکه های ضرب شده در

Click to enlargeClick to enlarge
Click to enlarge                              Click to enlarge

دوران شاه سلطان حسین  بیشترین تعداد را تشکیل می دهند.از دو نوع سکۀ ضرب ایروان، که از این دوران به  دست آمده، یکی سکه ای عباسی از جنس نقره به وزن2/7 گرم است که در1111هجری قمری ضرب و بر روی آن نام امامان ذکرشده. در پشت سکه، شعر((گشت صاحب سکه از توفیق رب المشرقین در جهان کلب امیر المؤمنین سلطان حسین)) و در پایین و حاشییۀ آن، عبارت ((ضرب ایروان)) نقش بسته.

سکۀ بعدی، که آن هم عباسی و ازجنس نقره است، در1130هجری  قمری ضرب شده. در پشت این سکه عبارت  ((بندۀ شاه ولایت حسین)) و در پایین آن، عبارت ((ضرب ایروان)) نقش بسته.

سکـه های پنج  شاهی  ای نیز از جنس نقره با ضرب ایروان به  دست  آمده که مستطیلی شکل اند.

این سکه در1126 هجری  قمری ضرب  شده. بر روی این سکه، فقط عبارت ((لا اله الا الله محمد رسول الله علی  ولی الله)) و در پشت آن، عبارت های ((بندۀ شاه ولایت حسین)) و ((ضرب ایروان)) نقش  بسته.

نوع دیگری از این سکه های پنج شاهی در 1129هجری قمری ضرب  شده.  بر روی این سکه، به جز عبارت سکۀ قبلی نام امامان نیز نقش بسته و در پشت آن، عبارت ((ضرب ایروان)) با ذکر تاریخ ضرب در بین حاشیه ای در وسط سکه آمده که در اطراف آن عبارت ((بنده شاه ولایت حسین)) نقش  شده  است.

نوع دیگری از سکه های مربوط به این دوران سکه ای است از جنس برنز که در 1108 هجری قمری  به وزن1/9 گرم و قطر23میلی متر ضرب  شده. بر روی این سکه، نقش یک پرنده همراه با خوشۀ گندم و در پشت، آن عبارت ((ضرب ایروان)) به  چشم  می خورد.

 

دورۀ شاه طهماسب دوم (1135- 1144 ق/ 1722 – 1731 م)

 پس از تصرف اصفهان و کشته  شدن شاه سلطان حسین به دست اشرف  افغان پسر وی، طهماسب، که بر مناطق شمال، غرب و شمال غرب ایران تسلط داشت، در قزوین برتخت سلطنت نشست و اقدام به ضرب سکه کرد. بر روی کلیۀ این سکه ها، عبارت ((لا اله الا الله محمد رسول الله علی ولی الله)) و نام دوازده امام نقش  بسته و در پشت آنها از چهار نوع شعر یا عبارت با ذکر نام محل ضرب استفاده  شده که از این انواع تنها یک مورد با ضرب ایروان به  دست  آمده  است.

این سکه عباسی و از جنس نقره است و درپشت، آن شعر ((به گیتی سکۀ صاحبقرانی زد از توفیق حق طهماسب ثانی)) و عبارت

Click to enlargeClick to enlarge
((ضرب ایروان)) نقش  شده.

 سکۀ دیگری از جنس برنز مربوط به این دوران به دست آمده که در1140 هجری قمری ضرب   شده و دارای 88/8 گرم وزن و 17میلی متر قطر است. بر  روی سکه، نقش شیری به همراه خورشید و در پشت آن، عبارت ((فلوس ضرب ایروان)) به چشم می خورد.

 

دورۀ شاه عباس سوم (1144- 1148 ق/ 1731 – 1736 م)

 Click to enlarge    

شاه   عباس  سوم آخرین  پادشاه  صفوی  است که در ایروان  سکه  ضرب  کرده.  بر روی کلیۀ سکه های مربوط به دوران وی عبارت ((لا اله الا الله محمد رسول الله علی ولی الله)) و نام دوازده امام نقش بسته  و  درپشت سکه ها، از دو نوع شعر با ذکر نام محل ضرب استفاده  شده که از این انواع تنها یک مورد با ضرب ایروان به  دست آمده  است.

این سکه عباسی و از جنس نقره به وزن43/5 گرم و قطر24میلی متر است. در پشت آن، شعر((سکه بر زر زد به توفیق الهی در جهان ظل حق عباس ثالث ثانی صاحب قرآن)) و در پایین آن، عبارت ((ضرب ایروان)) نقش  شده.

از 1724م/1137ق تا زمان لشکرکشی نادر  شاه  افشار به قفقاز و تصرف ایروان در1735م/1146ق منطقۀ قفقاز از کنترل دولت مرکزی ایران خارج شد و خان ها سیاستی مستقل در پیش گرفتند اما پس از مدتی منطقه به تصرف نیروهای عثمانی درآمد و پادشاهان عثمانی با نام ((روان)) ، که همان ایروان است،  سکه ضرب کردند.

 

2- دوران افشاریه

سکه های رایج در  دورۀ افشاریه از  جنس  طلا، نقره و برنز بود که فقط سکه های نقره با ضرب ایروان به  دست ما رسیده.

 

Click to enlarge
دورۀ نادرشاه (1148- 1160 ق/ 1737 – 1747 م)

نادرشاه  در مورد  نوشته های روی سکه ها رویۀ دورۀ صفویه را در پیش نگرفت. بدین معنا که بر روی سکه نام شهر و تاریخ ضرب آن ذکر می شد و در پشت آن، اشعار و عباراتی که حاکی از اقتدار فرمانروایی وی بود. این عبارات بالغ بر هفت نوع بودندکه از بین آنها تنها یک نوع با ضرب ایروان به  دست ما رسیده  است.

این سکه به مناسبت جلوس نادر بر تخت  سلطنت در ایروان ضرب  شد. بر روی این سکه عبارت ((به تاریخ الخیر فیماوقع)) ،  که با حروف ابجد به معنی ((به تاریخ 1148)) است و عبارت ((ضرب ایروان)) نقش  بسته.

در پشت این سکه نیز، شعر ((سکه بر زرکرد نام سلطنت را در جهان نادر ایران زمین و خسروگیتی ستان)) و در  پایین آن، عبارت  ((ضرب ایروان 1148)) حک شده است.

 

Click to enlarge
دورۀ شاهرخ (1161- 1210 ق/ 1748 – 1796 م)

پس از  کشته  شدن نادر شاه  افشار سراسر ایران دچار هرج  و  مرج شد و در مدتی کوتاه سه تن از جانشینان وی بر تخت سلطنت نشستند. از بین این افراد تنها شاهرخ، نوۀ نادرشاه، اقدام به ضرب سکه در ایروان کرد، هرچندکه تسلط وی بر منطقۀ قفقاز بسیارکوتاه بود و خان های محلی پس از اندک زمانی مجدداً سیاستی مستقل در پیش گرفتند. سکه  های به  دست آمده از دوران سلطنت شاهرخ حاکی از بازگشت به رویۀ دوران صفویه است. زیرا بر روی کلیۀ سکه ها عبارت  ((لا اله الا الله محمد رسول الله علی ولی الله)) و اغلب  همراه با نام دوازده امام نقش  بسته. در  پشت سکه ها نیز، از شش نوع شعر با ذکر نام محل ضرب استفاده  شده که از این انواع تنها یک نوع آن به ضرب ایروان به  دست  آمده  است.

این  سکه در1164هجری قمری ضرب شده. در پشت آن، شعر ((سکه زد درجهان به حکم خدا شاهرخ کلب آستان رضا)) و در پایین آن، عبارت ((ضرب ایروان)) نقش  شده  است.

 

3- دوران زندیه

سکه  های رایج دردوران زندیه از جنس طلا، نقره و برنز بودند  و  در بین شاهان این سلسله تنها کریم خان اقدام به ضرب سکه در ایروان  کرد.

 

دورۀ کریمخان (1163 -1193 ق/ 1750 – 1779 م)

Click to enlarge
هر چندکریم خان زند توانست به هرج و مرج داخلی پایان دهد در ابتدا مجبور شد استقلال خانات منطقه از جمله ایروان را به رسمیت بشناسد اما بعدها آنان را مجبور به اطاعت از دولت مرکزی ساخت و در ایروان سکه ضرب  کرد. بر روی سکه های دوران کریم خان از دو نوع شعر استفاده شده و در پشت آنها نام وی به صورت بسیار ساده و بدون القاب به همراه محل ضرب سکه نقش  بسته.

این سکه  از  جنس طلا است و 7/2 گرم وزن دارد. بر  روی آن، شعر((شد آفتاب و ماه و سیم در جهان از سکه امام به حق صاحب الزمان)) و در  پشت  آن، عبارت ((یا کریم)) ، که به نام  کریم خان اشاره دارد، همراه با عبارت ((ضرب ایروان)) نقش بسته.

 

4- دوران قاجاریه

براساس بررسی های صورت گرفته تنها از دوران فتحعلی  شاه  قاجار سکه هایی با ضرب ایروان به  دست  آمده. هر چند هوشنگ   فرح  بخش، مؤلف کتاب راهنمای سکه های  ضربی ایران، نام ایروان را نیز درکنار نام شهرهایی آورده که آقا محمد خان، مؤسس  سلسلۀ قاجار، اقدام به ضرب سکه در آنها کرده نگارنده هیچ گونه اطلاعات و تصویری از این نوع سکه ها به  دست نیاورده  است.

 

 دورۀ فتحعلیشاه (1212 – 1250 ق/ 1797 – 1835 م)

 آخرین   سکه ای که شاهان ایران در ایروان ضرب کردند مربوط  به دوران فتحعلی شاه  قاجار است. در این دوران، سکه هایی از جنس طلا، نقره و برنز ضرب  شده است. فتحعلی شاه در اوایل حکومت خود از شیوۀ رایج در دوران صفویه برای ضرب سکه های خود استفاده می کرد اما پس از مدتی طریقۀ نادرشاه  افشار  را در ضرب سکه در پیش گرفت. بدین  معنا که

Click to enlargeClick to enlarge
Click to enlarge
بر  روی  سکه نام  و القاب  خود و در پشت آن، محل ضرب سکه را نقش می کرد.

یکی از انواع سکه های ضرب شده در این دوران که به  دست ما رسیده تومان  از جنس طلاست که در1233هجری  قمری ضرب  شده.  وزن این سکه 61/4 گرم و قطر آن231 میلی متر است. بر  روی این سکه، عبارت ((الـسلطان ابـن السلطان فتحعلی  شاه قاجار)) و در پشت آن، عبارت ((ضرب چخورسعد ایروان)) نقش  شده.

چخور  سعـد نـامی اسـت که جهانشاه قره قویونلو بر منطقۀ ایروان نهاده بود. دربار ایران نیز در تمام دوران حاکمیت ایران بر این منطقه آن را با همین نام می خواند اما هیچ گاه سکه ها را با این نام ضرب نمی کردند. به دلایلی نامعلوم در دوران فتحعلی شاه سکه های طلای ضرب ایروان به این نام ضرب شده اند.

از دیگر سکه های این دوران ریال نقره است که  در 1216 هجری  قمری  ضرب  شده و 22/10گرم وزن دارد. بر  روی این  سکه، عبارت ((السلطان فتحعلی شاه قاجار)) و در پشت آن، عبارت ((ضرب ایروان 1216)) نقش  شده.

سومین نوع سکه های مربوط به این دوران نیز فلوس برنزی است که در 1234 هجری قمری با وزن 5/14گرم و قطر21 میلی متر ضرب شده. بر روی این سکه، تصویر شیر و خورشیــد و در پشت آن، عبـــارت((ضرب ایروان)) نقش بسته است.


آخرین مطالب

» به خاطر... ( دوشنبه 11 شهریور 1392 )
» مهربونم... ( دوشنبه 11 شهریور 1392 )
» "پنجره خیال " ( دوشنبه 11 شهریور 1392 )
» شب را سپری می کنم تا در گذر لحظه هایم ( دوشنبه 11 شهریور 1392 )
» غریب ترین شهر عالمم... ( دوشنبه 11 شهریور 1392 )
» خدایا ( دوشنبه 11 شهریور 1392 )
» دل ( دوشنبه 11 شهریور 1392 )
» دانلود مجموعه کامل انیمیشن پلنگ صورتی - The Pink Panther TV Series ( دوشنبه 11 شهریور 1392 )
'
http://8pic.ir/images/71y8vggrtbfbdom5qj34.jpeg